Việt Nam trong chiến lược hướng sang châu Á của Canada

Theo phóng viên TTXVN tại Ottawa, việc Việt Nam và Canada nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược đang mở ra những không gian hợp tác rộng lớn hơn trong bối cảnh Canada đang đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng và quan hệ đối tác tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Với vị trí tại Đông Nam Á, tư cách thành viên trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và quan hệ  kinh tế ngày càng phát triển với Canada, Việt Nam đang có thêm điều kiện để trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình dịch chuyển chiến lược này của Canada.

Xu hướng trên diễn ra trong bối cảnh môi trường kinh tế và địa chính trị quốc tế có nhiều biến động, thúc đẩy Canada giảm mức độ dễ tổn thương trước sự phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường truyền thống. Chính phủ Canada hiện đặt mục tiêu tăng gấp đôi xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong vòng một thập kỷ tới và xác định Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương là một trong những không gian quan trọng để thực hiện quá trình đa dạng hóa đó.

Trong bức tranh này, quan hệ với Việt Nam đang có bước chuyển đáng chú ý. Theo Văn phòng Thủ tướng Canada, tuyên bố chung về Đối tác Chiến lược được hai nước công bố trong chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada xác định 8 trụ cột hợp tác, từ chính trị, kinh tế, thương mại đến chuỗi cung ứng, công nghệ mới, năng lượng, quốc phòng-an ninh và giáo dục. Văn kiện đặt các trụ cột này trong mục tiêu đóng góp cho khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương an toàn, thịnh vượng và năng động.

Theo cựu nghị sỹ Canada Bryon Wilfert, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang lại cơ hội để Canada nâng tầm quan hệ với một trong những đối tác kinh tế và chiến lược mới nổi tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Trong bài viết trên trang Quỹ châu Á-Thái Bình Dương Canada, ông Wilfert cho rằng Canada cần tận dụng “cơ hội Việt Nam” trong bối cảnh nước này đang tìm cách tăng cường hiện diện tại khu vực.

Cơ sở kinh tế cho sự dịch chuyển này đang ngày càng rõ. Việt Nam hiện là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Canada trong ASEAN. Theo báo chí Canada, thương mại hàng hóa hai chiều năm 2025 đạt 20,6 tỷ CAD (tương đương hơn 14,5 tỷ USD), trong đó xuất khẩu của Canada sang Việt Nam vượt 1,3 tỷ CAD, tăng 30% so với năm trước.

Số liệu của Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada cũng cho thấy nhập khẩu của Canada từ Việt Nam năm 2025 tăng tới 31%, lên 19,3 tỷ CAD, đưa Việt Nam trở thành nguồn nhập khẩu lớn thứ ba của Canada trong toàn khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, sau Trung Quốc và Nhật Bản.

Một lợi thế khác là hai nước cùng tham gia CPTPP. Canada hoan nghênh vai trò Chủ tịch Hội đồng CPTPP của Việt Nam trong năm 2026, trong khi hai bên cùng thúc đẩy hoàn tất Hiệp định thương mại tự do Canada-ASEAN. Theo ước tính của phía Canada, hiệp định này, khi được thực thi, dự kiến có thể bổ sung gần 2 tỷ CAD vào GDP của Canada và tạo gần 14.000 việc làm.

Điểm đáng chú ý là vai trò của Việt Nam không chỉ nằm ở thương mại song phương. Tuyên bố chung nhấn mạnh sự phối hợp giữa Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Canada với Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, đồng thời tái khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN.

Canada cũng cam kết phối hợp với Việt Nam khi Việt Nam đăng cai APEC năm 2027 và đảm nhiệm Chủ tịch ASEAN năm 2030; Việt Nam hoan nghênh Canada đăng cai APEC năm 2029.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia Vina Nadjibulla cũng cho rằng hai nước có nhiều không gian để phối hợp thông qua CPTPP, Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Canada cũng như trong các lĩnh vực khí hậu, năng lượng sạch, chuỗi cung ứng bán dẫn và quản trị trí tuệ nhân tạo.

Bà nhấn mạnh trong một thế giới ngày càng phân mảnh, những quốc gia như Canada và Việt Nam có lợi ích trong việc tăng cường phối hợp và bảo vệ hệ thống đa phương dựa trên luật lệ.

Một hướng hợp tác nổi lên sau nâng cấp quan hệ là xây dựng các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu và đa dạng hơn. Hai nước đã nhất trí thúc đẩy kết nối hàng hải và hàng không, giảm các rào cản tiếp cận thị trường và bảo đảm tính liên tục của chuỗi cung ứng. Việc mở rộng Hiệp định Vận tải hàng không Việt Nam-Canada, cho phép các chuyến bay thẳng chở khách và hàng hóa giữa hai nước, được phía Canada đánh giá là một bước đi giúp tăng cường thương mại, đầu tư và kết nối con người.

Năng lượng cũng có thể trở thành một trụ cột mới. Canada đang tìm kiếm thêm thị trường cho các nguồn tài nguyên và năng lượng của mình tại châu Á, trong khi Việt Nam có nhu cầu ngày càng lớn về an ninh năng lượng phục vụ tăng trưởng. Hai nước vừa ký Bản ghi nhớ về hợp tác năng lượng và chuyển dịch năng lượng sạch, mở rộng khả năng hợp tác trong LNG, hydrogen, năng lượng tái tạo, quản lý carbon và nghiên cứu khả năng hợp tác điện hạt nhân.

Cùng với đó là khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Phó Giáo sư Vũ Việt Hưng, Chủ tịch Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada, nhấn mạnh tiềm năng kết nối các thế mạnh nghiên cứu, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Canada với nhu cầu phát triển mới của Việt Nam. Hướng đi này đã được thể chế hóa trong Đối tác chiến lược, với các lĩnh vực cụ thể như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, bán dẫn, STEM, hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Nhìn từ những bước đi này, việc nâng cấp quan hệ không chỉ mở rộng khuôn khổ hợp tác song phương mà còn tạo điều kiện để Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình Canada tăng cường kết nối với Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.

Từ ASEAN, CPTPP đến chuỗi cung ứng, năng lượng và công nghệ mới, quan hệ Việt Nam-Canada đang có cơ sở để chuyển từ mở rộng thương mại sang hình thành những liên kết dài hạn hơn về đầu tư, sản xuất, công nghệ và khả năng chống chịu  kinh tế. Trong bối cảnh Canada gia tăng đa dạng hóa các quan hệ kinh tế và chiến lược, đây có thể là dư địa đáng kể để hai nước cụ thể hóa quan hệ Đối tác Chiến lược vừa được thiết lập./.

Hà Linh/ TTXVN