Thủ tướng Phạm Văn Đồng: Tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng

Nhân kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Thủ tướng Phạm Văn Đồng (1/3/1906-1/3/2026), phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang - Phó Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền về những đóng góp nổi bật, tấm gương phụng sự và giá trị thời đại mà Thủ tướng Phạm Văn Đồng để lại đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

- Thưa Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang, nhìn lại hơn 30 năm đảm nhiệm cương vị người đứng đầu Chính phủ của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, bà đánh giá như thế nào về sự tận tụy và tinh thần cống hiến không ngừng nghỉ của Thủ tướng Phạm Văn Đồng đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng, phát triển đất nước?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang: Hơn ba thập kỷ đảm nhiệm cương vị Thủ tướng Chính phủ, từ năm 1955 đến năm 1987, đồng chí Phạm Văn Đồng không chỉ là người đứng đầu cơ quan hành pháp trong một giai đoạn lịch sử đặc biệt cam go của đất nước, mà còn là một trong những nhà lãnh đạo chủ chốt góp phần định hình nhiều quyết sách chiến lược có ý nghĩa lâu dài đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

Trước hết, cần đặt những cống hiến của đồng chí trong bối cảnh lịch sử cụ thể. Khi đồng chí đảm nhiệm cương vị Thủ tướng, miền Bắc bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện vừa xây dựng, vừa làm hậu phương lớn cho tiền tuyến miền Nam.

Chính phủ do đồng chí đứng đầu đã tổ chức huy động sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; đồng thời xây dựng nền tảng kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế của một nhà nước xã hội chủ nghĩa non trẻ. Việc duy trì sản xuất, ổn định đời sống nhân dân trong điều kiện chiến tranh phá hoại ác liệt là một thử thách cực kỳ lớn đối với bộ máy điều hành đất nước, và ở đó thể hiện rõ năng lực tổ chức, điều phối và tinh thần trách nhiệm cao của người đứng đầu Chính phủ.

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, Chính phủ tiếp tục phải đối mặt với những khó khăn chồng chất: hậu quả nặng nề của chiến tranh, cơ sở hạ tầng bị tàn phá, nền kinh tế nhiều thành phần cần được sắp xếp, thống nhất quản lý trên phạm vi cả nước, cùng với bối cảnh quốc tế phức tạp và tình trạng bao vây, cấm vận.

Trong điều kiện đó, đồng chí Phạm Văn Đồng cùng tập thể lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã nỗ lực tìm kiếm các giải pháp ổn định tình hình, khôi phục sản xuất, bảo đảm an sinh xã hội và giữ vững độc lập, chủ quyền quốc gia.

Một đóng góp nổi bật khác của đồng chí là trên mặt trận đối ngoại. Là một nhà ngoại giao xuất sắc, dày dạn kinh nghiệm từ thời kháng chiến chống Pháp, đồng chí từng giữ cương vị Trưởng đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Geneva năm 1954.

Trên cương vị Thủ tướng, đồng chí tiếp tục góp phần quan trọng trong việc củng cố quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa, tranh thủ sự ủng hộ quốc tế đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia trong những thời điểm nhạy cảm.

Không thể không nhắc tới những đóng góp của đồng chí trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục và xây dựng đội ngũ trí thức. Đồng chí luôn quan tâm đến việc phát triển giáo dục, đào tạo cán bộ, coi trọng vai trò của khoa học, văn hóa trong phát triển đất nước. Tư duy coi con người là trung tâm của phát triển thể hiện rõ trong nhiều chỉ đạo và phát biểu của đồng chí.

Đánh giá một cách toàn diện, sự tận tụy và cống hiến của đồng chí Phạm Văn Đồng không chỉ thể hiện ở thời gian công tác dài lâu, mà ở chiều sâu trách nhiệm trước lịch sử.

Đồng chí là hiện thân của mẫu mực người cán bộ cách mạng kiên trung, trọn đời phụng sự Tổ quốc và nhân dân, gắn bó mật thiết với thực tiễn đất nước, luôn đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Những đóng góp đó đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tiến trình đấu tranh giành độc lập, thống nhất và xây dựng Việt Nam trên con đường phát triển.

- Thưa Giáo sư, Tiến sỹ, vậy điều gì làm nên hình ảnh một nhà lãnh đạo mẫu mực ở đồng chí Phạm Văn Đồng-từ bản lĩnh chính trị, tư duy chiến lược đến lối sống giản dị, liêm khiết?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang: Điều làm nên hình ảnh một nhà lãnh đạo mẫu mực ở đồng chí Phạm Văn Đồng trước hết là sự thống nhất giữa bản lĩnh chính trị kiên định với tư duy chiến lược sắc sảo và một nhân cách lớn, giản dị, liêm khiết. Ở đồng chí, phẩm chất của người chiến sĩ cộng sản trung kiên luôn gắn bó chặt chẽ với phong cách của một nhà quản lý nhà nước trách nhiệm, thận trọng và sâu sát thực tiễn.

Về bản lĩnh chính trị, đồng chí sớm được rèn luyện trong phong trào cách mạng từ những năm 1920, từng bị thực dân Pháp bắt giam và kết án tù. Trưởng thành qua nhiều thử thách của cách mạng, đồng chí luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, giữ vững nguyên tắc nhưng linh hoạt trong phương pháp. Trong những thời điểm đất nước đứng trước khó khăn lớn, từ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến giai đoạn hậu chiến nhiều biến động, đồng chí thể hiện sự điềm tĩnh, vững vàng, không dao động trước sức ép bên ngoài.

Về tư duy chiến lược, đồng chí là người có tầm nhìn rộng, am hiểu sâu sắc tình hình quốc tế và xu thế thời đại. Là Trưởng đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Geneva năm 1954, đồng chí thể hiện năng lực ngoại giao bản lĩnh và mềm dẻo.

Trên cương vị Thủ tướng, đồng chí cùng tập thể lãnh đạo Đảng và Nhà nước hoạch định nhiều chủ trương quan trọng trong xây dựng hậu phương miền Bắc, tổ chức chi viện cho miền Nam và sau này là điều hành công cuộc khôi phục, thống nhất quản lý đất nước sau năm 1975. Ở đồng chí luôn có sự kết hợp giữa tầm nhìn dài hạn và sự thận trọng trong từng quyết sách cụ thể.

Tuy nhiên, điều tạo nên chiều sâu của hình ảnh một nhà lãnh đạo mẫu mực chính là lối sống và phong cách ứng xử. Đồng chí Phạm Văn Đồng nổi tiếng là người giản dị, gần gũi, khiêm tốn, giữ gìn sự liêm khiết trong đời sống cá nhân. Dù giữ cương vị cao trong bộ máy nhà nước suốt nhiều thập kỷ, đồng chí luôn giữ nếp sống thanh bạch, tôn trọng tập thể, lắng nghe ý kiến của cán bộ và nhân dân. Phong cách diễn đạt của đồng chí mạch lạc, chuẩn mực, giàu tính thuyết phục và thấm đẫm tính nhân văn.

Có thể nói, ở đồng chí Phạm Văn Đồng hội tụ hài hòa giữa trí tuệ và đạo đức, giữa bản lĩnh chính trị và sự khiêm nhường, giữa tầm nhìn chiến lược và sự tận tụy với nhân dân. Chính sự thống nhất đó đã làm nên hình ảnh một nhà lãnh đạo mẫu mực, để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử cách mạng Việt Nam và trong tình cảm của nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân.

- Trong những giai đoạn đất nước đứng trước thử thách lớn, tấm gương trách nhiệm và sự kiên định của đồng chí Phạm Văn Đồng đã góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân như thế nào, thưa Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang: Ở những thời khắc cam go nhất, vai trò của đồng chí Phạm Văn Đồng thể hiện rõ ở sự kiên định nguyên tắc, đồng thời giữ được sự tỉnh táo chiến lược trong từng quyết sách.

Từ Hội nghị Fontainebleau năm 1946 đến Hội nghị Geneva năm 1954, đồng chí đã thể hiện tư thế đĩnh đạc, lập luận chặt chẽ, kiên quyết bảo vệ nền độc lập, chủ quyền dân tộc. Thành công trên mặt trận ngoại giao không chỉ là thắng lợi về chính trị, mà còn củng cố niềm tin sâu sắc của nhân dân vào vị thế chính danh của Nhà nước Việt Nam.

Trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại miền Bắc, Chính phủ phải điều hành nền kinh tế trong điều kiện bom đạn ác liệt. Đồng chí trực tiếp chỉ đạo phân tán cơ sở sản xuất, bảo đảm giao thông vận tải, duy trì giáo dục, y tế. “Lập trường bốn điểm” năm 1965 thể hiện sự chủ động, nhất quán về chính trị, tạo cơ sở cho đấu tranh ngoại giao và củng cố niềm tin vào đường lối kết hợp quân sự-chính trị-ngoại giao.

Sau năm 1975, dù đối diện khủng hoảng kinh tế và bao vây cấm vận, sự nhất quán về mục tiêu độc lập, tự chủ đã góp phần giữ vững ổn định chính trị, tạo nền tảng cho những bước chuyển mình sau này.

- Từ góc nhìn hôm nay, những giá trị về tinh thần phụng sự Tổ quốc mà Thủ tướng Phạm Văn Đồng để lại có ý nghĩa như thế nào đối với đội ngũ cán bộ hiện nay, thưa bà?

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang: Từ góc nhìn hôm nay, những giá trị mà đồng chí Phạm Văn Đồng để lại không chỉ là ký ức về một thời kỳ lịch sử, mà là hệ chuẩn mực về bản lĩnh, trách nhiệm và đạo đức công vụ. Đó là nguồn động lực tinh thần để đội ngũ cán bộ lãnh đạo hôm nay tiếp tục nỗ lực xây dựng một nền hành chính chuyên nghiệp, liêm chính và vì nhân dân phục vụ.

Trước hết, đó là bài học về sự kiên định lý tưởng và bản lĩnh chính trị được tôi luyện qua thực tiễn cách mạng. Ngay từ tuổi đôi mươi, đồng chí đã sớm giác ngộ cách mạng, được học tập trực tiếp dưới sự huấn luyện của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc năm 1926. Gần bảy năm trong lao tù thực dân và những năm tháng hoạt động bí mật đầy hiểm nguy không làm lung lay ý chí của người chiến sĩ cộng sản. Từ một thanh niên yêu nước trở thành một chiến sĩ cách mạng chân chính, rồi một nhà lãnh đạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước, đồng chí luôn giữ trọn niềm tin vào con đường đã lựa chọn.

Thứ hai, giá trị phụng sự Tổ quốc của đồng chí thể hiện rất cụ thể trong từng cương vị công tác. Ngay sau cách mạng tháng Tám năm 1945, trên cương vị Bộ trưởng Bộ Tài chính đầu tiên của Chính phủ lâm thời, đồng chí đã ký Nghị định giảm thuế, hoãn thuế cho nông dân trong bối cảnh đất nước vừa giành độc lập, ngân khố trống rỗng và nạn đói hoành hành. Đó là quyết định thể hiện rõ quan điểm: mọi chính sách phải hướng đến lợi ích thiết thực của nhân dân.

Sau này, trong hơn 30 năm đứng đầu Chính phủ, đồng chí luôn trăn trở xây dựng một chính quyền của dân, do dân, vì dân; yêu cầu bộ máy nhà nước gọn nhẹ, hiệu quả; cán bộ phải thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu. Những quan điểm đó vẫn còn nguyên giá trị đối với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Thứ ba, đồng chí để lại một hệ giá trị rất rõ về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và đạo đức công vụ. Những phát biểu của đồng chí về việc chăm sóc cán bộ, đảng viên “như người làm vườn,” phải “nhổ cỏ tận gốc, diệt sâu từ trứng”, hay phải “quét dọn mọi rác rưởi và dơ bẩn” để tạo môi trường trong sạch cho Đảng phát triển, thể hiện tầm nhìn xa và tinh thần kiên quyết trong đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, tiêu cực.

Khi công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và phòng, chống tham nhũng được đẩy mạnh hiện nay, những quan điểm ấy mang ý nghĩa thời sự sâu sắc, như một chuẩn mực về trách nhiệm và dũng khí chính trị của người lãnh đạo.

Bên cạnh đó, tinh thần phụng sự của đồng chí còn gắn với tư duy đổi mới và coi trọng con người. Sau khi đất nước thống nhất, trước những khó khăn của nền kinh tế, đồng chí đã chỉ đạo mở cơ chế mới trong sản xuất, từng bước xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp, đặt nền móng cho tư duy đổi mới sau này. Đồng chí đặc biệt quan tâm đến giáo dục, văn hóa, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, coi giáo dục là quốc sách, yêu cầu đào tạo con người phát triển toàn diện.

- Trân trọng cảm ơn Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thị Trường Giang!

(Theo TTXVN/Vietnam+)