Tri thức Việt tại Trung Quốc: AI mở cơ hội để Việt Nam rút ngắn khoảng cách

“Là một người Việt nhiều năm học tập và làm việc tại Trung Quốc, tôi cho rằng Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ  Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài là một chủ trương đúng đắn, kịp thời. Nghị quyết cùng những phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về thu hút trí thức, nhân tài người Việt, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), cho thấy Đảng và Nhà nước luôn coi cộng đồng người Việt ở nước ngoài là một nguồn lực quan trọng của đất nước".

Đây là nhận định của ông Dương Cẩm Vinh, Tiến sỹ chuyên ngành Kỹ thuật Cơ khí, Đại học Thanh Hoa, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn  Công nghệ Thông minh Hân Vinh Sáng Đông Quản (Trung Quốc), khi chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Trung Quốc.

Tiến sỹ Dương Cẩm Vinh cho biết điều khiến ông tâm đắc nhất là một thông điệp rất rõ ràng: kiều bào dù sống và làm việc ở đâu cũng có thể góp sức xây dựng quê hương. Trước đây, không ít người nghĩ rằng muốn đóng góp thì phải về nước làm việc lâu dài. Điều đó rất đáng trân trọng, nhưng mỗi người có một hoàn cảnh riêng.

Theo ông Dương Cẩm Vinh, tinh thần của Nghị quyết đã mở ra một cách nhìn rộng hơn, đó là đóng góp có thể bằng tri thức, bằng kinh nghiệm, hay bằng việc kết nối doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài nước. Mỗi đóng góp có thể nhỏ, nhưng góp gió thành bão, nếu được nhân rộng sẽ tạo nên sức mạnh lớn.

Tiến sỹ Dương Cẩm Vinh cũng đặc biệt đồng tình với việc lãnh đạo Đảng và Nhà nước luôn nhấn mạnh đến việc phát triển AI. Trong thời đại mô hình lớn, AI không còn là câu chuyện riêng của các tập đoàn  công nghệ, mà đang đi vào nhà máy, đồng ruộng, trường học với tốc độ rất nhanh.

Suy cho cùng, cạnh tranh về AI là cạnh tranh về nhân tài. Nếu biết huy động đội ngũ trí thức người Việt đang làm việc tại các trung tâm công nghệ trên thế giới, Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách, thậm chí đi tắt đón đầu. 

Ông Dương Cẩm Vinh chia sẻ bản thân ông từng có một trải nghiệm nhỏ nhưng đáng nhớ. Là cựu sinh viên Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh và sau này là nghiên cứu sinh tại Đại học Thanh Hoa, ông đã tham gia hỗ trợ thúc đẩy một buổi giao lưu giữa Viện Nghiên cứu Đổi mới Môi trường Tô Châu thuộc Đại học Thanh Hoa và Khoa Môi trường và Tài nguyên của Trường Đại học Bách khoa vào cuối năm 2023. Qua đó, ông nhận ra rằng nhiều khi hợp tác chỉ bắt đầu từ một cơ hội gặp gỡ, từ một người hiểu được cả hai bên, cả về ngôn ngữ lẫn cách làm việc. Kiều bào hoàn toàn có thể đảm nhận vai trò “cầu nối” như vậy.

Tuy nhiên, để Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, theo Tiến sỹ Dương Cẩm Vinh, khâu tổ chức thực hiện là then chốt.

“Từ trải nghiệm của mình, tôi thấy khó khăn lớn nhất không nằm ở tấm lòng, mà ở chỗ chưa biết trong nước đang cần gì và nên liên hệ với ai. Nếu có những cơ chế kết nối cụ thể, bền bỉ, tôi tin tinh thần của Nghị quyết sẽ sớm được hiện thực hóa bằng những kết quả thiết thực cho đất nước," ông Vinh chia sẻ.

Chia sẻ về việc làm thế nào để có thể thu hút được giới trí thức và nhân tài, đặc biệt là trong lĩnh vực AI, về đóng góp cho sự phát triển của đất nước, Tiến sỹ Dương Cẩm Vinh cho biết từ kinh nghiệm nhiều năm học tập và làm việc tại Trung Quốc, ông cho rằng muốn thu hút trí thức, nhân tài, nhất là nhân tài trong lĩnh vực AI, cần ba điều: có bài toán thực sự để làm, có cơ chế linh hoạt để tham gia và có những dự án lớn đủ sức quy tụ nhân tài.

Thứ nhất, nhân tài đến vì bài toán cụ thể, không vì khẩu hiệu. Việt Nam nên công khai danh mục nhu cầu kỹ thuật của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, nêu rõ bài toán và đầu mối liên hệ. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045; muốn vậy cần nền công nghiệp hiện đại và nền nông nghiệp sinh thái, giá trị gia tăng cao, đó chính là “đất dụng võ” cho nhân tài AI. Trong công nghiệp, cần người đưa AI vào nhà máy để nâng cao năng suất, chất lượng; trong nông nghiệp, vốn là thế mạnh của Việt Nam, cần người biết dùng mô hình lớn giúp bà con nâng cao hiệu quả trồng trọt, chăn nuôi. 

Thứ hai, cần cơ chế tham gia linh hoạt, để kiều bào không nhất thiết về nước mới đóng góp được. Ở Trung Quốc, mô hình “công ty một người” (OPC - One Person Company) được nhiều địa phương khuyến khích. Nhờ AI, một cá nhân hay nhóm nhỏ có thể làm những việc trước đây cần cả đội ngũ. Việt Nam nên tạo điều kiện để chuyên gia kiều bào, dù cá nhân hay nhóm nhỏ, nhận dự án và làm việc từ xa, gắn với đào tạo kỹ sư trong nước.

Thứ ba, cần triển khai những dự án lớn mang tầm quốc gia nhằm quy tụ và phát huy nguồn nhân tài. Theo ông Dương Cẩm Vinh, một trong những hướng đi đáng được ưu tiên là xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) dành cho tiếng Việt do chính Việt Nam phát triển. Ông cho rằng mô hình ngôn ngữ lớn có thể được xem như “bộ não” của thời đại AI, đồng thời trở thành một lực lượng sản xuất mới. Vì vậy, việc chủ động phát triển và làm chủ  công nghệ này sẽ giúp Việt Nam hạn chế sự phụ thuộc vào các nền tảng và công nghệ của nước ngoài.

Theo ông, việc chủ động phát triển một mô hình ngôn ngữ lớn của Việt Nam còn có ý nghĩa trong việc bảo đảm tính chính xác của tri thức về lịch sử và văn hóa dân tộc, hạn chế nguy cơ thông  tin bị sai lệch hoặc bị xuyên tạc.

Để thực hiện dự án, cần huy động đội ngũ chuyên gia trong nhiều lĩnh vực như dữ liệu tiếng Việt, thuật toán huấn luyện và tinh chỉnh mô hình, hạ tầng tính toán quy mô lớn, đánh giá và an toàn AI, cùng các nhà ngôn ngữ học và sử học nhằm bảo đảm chất lượng và độ tin cậy của nguồn tri thức. Đây cũng có thể trở thành một dự án chung, tạo điều kiện để đội ngũ trí thức người Việt ở trong và ngoài nước cùng tham gia đóng góp.

Về lâu dài, theo Tiến sỹ Dương Cẩm Vinh, nhân tài phải được vun đắp từ gốc. Cần bắt nhịp với thời đại, nhưng không thể để học sinh, nhất là các em tiểu học, dùng mô hình lớn tràn lan. Nhà trường và gia đình cần định hướng đúng đắn để AI giúp các em biết đặt câu hỏi, rèn tư duy và tự học, chứ không phải để chép bài. Có như vậy mới có thế hệ nhân tài AI kế cận.

Tiến sỹ Dương Cẩm Vinh khẳng định: “Khi có điều kiện, tôi sẵn sàng tham gia giao lưu kỹ thuật từ xa, đào tạo kỹ sư và kết nối doanh nghiệp hai nước, nhất là về thị giác công nghiệp và AI”./.

(Theo TTXVN/Vietnam+)