Chuyên gia, trí thức cùng giải bài toán công nghệ chiến lược cho đất nước

Các chuyên gia cho rằng, để mạng lưới phát huy hiệu quả, cần một hệ sinh thái đủ mạnh, từ cơ chế đãi ngộ, môi trường nghiên cứu đến bảo vệ quyền lợi và mở rộng hợp tác quốc tế.

Vai trò “kiến trúc sư trưởng”

Ông Nguyễn Phú Bình, Phó Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED - Bộ Khoa học và Công nghệ), cho biết trong 10 nhóm công nghệ chiến lược, trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ nằm trong hai nhóm chính mà còn là phương pháp, công nghệ xuyên suốt trong hầu hết các lĩnh vực còn lại.

Đầu tháng 8, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thành lập Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu, nhằm tập hợp các chuyên gia AI người Việt trên khắp thế giới, huy động nhân tài cho các chương trình khoa học - công nghệ quốc gia.

Bộ cũng đã trình Chính phủ mô hình cụm/chuỗi công nghệ, đi từ nghiên cứu đến thử nghiệm, ra thị trường và cạnh tranh thực tế.

Theo ông Nguyễn Phú Bình, mỗi công nghệ chiến lược lại được chia thành nhiều bài toán cụ thể. Vì vậy, Việt Nam cần những chuyên gia giữ vai trò “kiến trúc sư trưởng”, giúp các bộ, ngành, địa phương thiết kế và xây dựng những bài toán cụ thể từ các định hướng lớn.

“Trong quá trình triển khai các công nghệ chiến lược, chúng tôi đã xin ý kiến của các bộ, ngành. Mức thù lao cho vị trí kiến trúc sư trưởng đang trình Bộ trưởng phê duyệt là 300 triệu đồng/tháng. Mặc dù con số này chưa phải là tương xứng với chuyên gia, song đây là một cố gắng đáng ghi nhận của các đơn vị trong nước”, ông Bình chia sẻ.

Cùng với vai trò kiến trúc sư trưởng, các chuyên gia có thể tham gia phản biện, đóng góp trong các hội đồng khoa học và công nghệ, tư vấn chính sách, đào tạo và chuyển giao kinh nghiệm cho các nhà khoa học trong nước.

NAFOSTED sẽ là đầu mối tiếp nhận đề xuất từ các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp để tìm kiếm, mời các chuyên gia phù hợp.

Tuy nhiên, theo ông Bình, thu hút nhân tài không chỉ dừng ở mức thù lao. Việt Nam cần làm rõ các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ, bảo mật và kiểm soát xung đột lợi ích. Việc xây dựng nền tảng dữ liệu chuyên gia và ngân hàng chuyên gia cũng đặc biệt quan trọng, qua đó kết nối đúng người với đúng bài toán.

Hệ sinh thái hợp tác xuyên quốc gia

Ông Nguyễn Phúc Bình, Chủ tịch Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Úc, đề xuất mở rộng các chương trình nghiên cứu chung giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế trong những công nghệ chiến lược. Đây cũng là cách để các nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài có thể tham gia sâu hơn, đóng góp thiết thực cho các chương trình phát triển của đất nước.

Đáng chú ý, tại Diễn đàn TechConnect ngày 10/8 trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng hai nước có thể thúc đẩy hình thành các cơ chế song phương, chia sẻ kinh nghiệm và kết nối chủ thể “3 nhà” gồm Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Chia sẻ về khả năng triển khai mô hình “3 nhà” xuyên quốc gia, ông Nguyễn Phúc Bình cho rằng khi Việt Nam phát sinh những bài toán và nhu cầu lớn, có thể đặt hàng trực tiếp các doanh nghiệp Australia, đồng thời đưa ra những điều kiện để tăng cường kết nối nghiên cứu và đào tạo.

Chẳng hạn, doanh nghiệp tham gia giải quyết bài toán có thể được yêu cầu tuyển dụng một số lượng nghiên cứu sinh Việt Nam nhất định. Theo ông, đây là một giải pháp để kết nối “3 nhà” xuyên quốc gia, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi Việt Nam.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chánh Văn phòng Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, Phó Chủ tịch thường trực Mạng lưới chuyên gia dữ liệu toàn cầu (VDEN), nhấn mạnh vai trò của việc quy tụ đội ngũ chuyên gia người Việt ở nước ngoài - những người có thể mang về kinh nghiệm và phương pháp, công cụ phù hợp để khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu lớn mà Việt Nam đang sở hữu.

Theo bà Dung, nhiều chuyên gia trở về với mong muốn đóng góp trí tuệ cho đất nước, kỳ vọng tạo ra những đột phá cho ngành công nghiệp dữ liệu. Những bước tiến được tạo ra ngay trên quê hương đôi khi có giá trị lớn hơn nhiều so với việc họ tiếp tục làm việc ở nước ngoài.

Xây dựng môi trường để trí thức kiều bào phát huy năng lực

Để thu hút và giữ chân đội ngũ chuyên gia người Việt ở nước ngoài, bà Nguyễn Thị Ngọc Dung cho rằng Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái toàn diện.

Theo đó, bên cạnh máy móc, đường truyền Internet, siêu máy tính và các điều kiện vật chất phục vụ nghiên cứu, các chuyên gia Việt kiều còn quan tâm đến chất lượng môi trường sống, điều kiện làm việc và khả năng phát huy năng lực chuyên môn.

Quan trọng hơn, khuôn khổ chính sách cần tạo điều kiện để các chuyên gia được tự do sáng tạo, tương đương với môi trường nghiên cứu và làm việc ở nước ngoài mà họ từng trải qua.

Những đề xuất tại hội thảo cho thấy việc hình thành các mạng lưới chuyên gia, trí thức người Việt toàn cầu không chỉ là câu chuyện tập hợp nhân lực. Đây còn là yêu cầu xây dựng cơ chế để kết nối nguồn lực trí tuệ với những bài toán cụ thể của đất nước, từ nghiên cứu, đào tạo, tư vấn chính sách đến chuyển giao công nghệ và đưa sản phẩm ra thị trường.

Việc kết nối các mạng lưới chuyên gia trong nước với cộng đồng trí thức Việt Nam ở nước ngoài, đồng thời mở rộng hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp ở phạm vi quốc tế, được kỳ vọng tạo thêm những kênh để nguồn lực người Việt toàn cầu tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Hà Anh/ baoquocte.vn