“Trí thức Việt Nam ở nước ngoài hướng về quê hương”
Trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) đã có những đóng góp quan trọng trong việc huy động nhân, tài, vật lực cho công cuộc đấu tranh thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ngày nay, khi đã trở thành thành viên WTO, hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế, đất nước ta giờ đây đang đứng trước cơ hội mới để phát triển. Cơ hội lớn đi liền với thách thức không nhỏ khi mà nền kinh tế thị trường non trẻ của ta phải hội nhập, cạnh tranh với các nền kinh tế thị trường lâu đời trong khi nhiều nước đã bước vào xây dựng kinh tế tri thức. Trong bối cảnh đó, làm thế nào để tiếp cận được xu hướng phát triển, thông tin về khoa học-công nghệ và quản lý tiên tiến, nhanh chóng chuyển đổi cơ cấu kinh tế, xã hội, nắm bắt nhu cầu và chiếm lĩnh thị trường là vấn đề rất gay gắt sống còn không chỉ đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, từng ngành, từng địa phương mà còn ở cấp độ quốc gia. Cơ hội mới đòi hỏi phải nhận diện, tập hợp, huy động cao nhất mọi nguồn lực của dân tộc và quốc tế để hội nhập có hiệu quả, đưa đất nước sớm thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu.
|
|
Cộng đồng NVNONN là một nguồn lực có khả năng đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển đất nước. Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 26/3/2004 của Bộ Chính trị về công tác đối với NVNONN đã khẳng định: “NVNONN là bộ phận không tách rời và là một nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam”. Cùng với nguồn lực về tài nguyên và nhân lực trong nước, nhận thức đúng và kết hợp, huy động nguồn lực của cộng đồng NVNONN có thể góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, văn hóa, xã hội, giao lưu và hội nhập quốc tế của đất nước.
Với số lượng gần 3,5 triệu người, sống ở hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, tập trung ở các nước phát triển, các trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ, NVNONN thực sự là nguồn lực quan trọng, có ý nghĩa chiến lược trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước, đặc biệt khi đất nước ta tham gia hội nhập quốc tế. Nguồn lực của kiều bào có thể đóng góp cho đất nước trên các mặt:
+ Tài chính: gửi tiền kiều hối, đầu tư về nước, hỗ trợ, liên kết với đầu tư trong nước ra nước ngoài
+ Thương mại: giúp trong nước tìm thị trường, tạo lập kênh phân phối, xuất khẩu hàng Việt Nam, tư vấn về pháp lý, giải quyết các tranh chấp kinh tế, thương mại.
+ Tri thức: giúp nâng cao trình độ nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ, kinh nghiệm quản lý, phát triển nguồn nhân lực,
+ Cung cấp thông tin, làm cầu nối, giúp tìm đối tác về đầu tư, thương mại, du lịch, xuất khẩu lao động.
+ Trực tiếp hoặc vận động bạn bè sở tại, các tổ chức quốc tế hỗ trợ các dự án xã hội như xoá đói giảm nghèo, y tế, giáo dục, từ thiện...
+ Làm cầu nối cho việc mở rộng quan hệ hợp tác của nước ta với các nước, thúc đẩy quan hệ ngoại giao, kinh tế, chính trị, góp phần quảng bá hình ảnh, thương hiệu, củng cố, nâng cao vị thế và uy tín của nước ta trên thế giới.
Trong số gần 3,5 triệu người Việt Nam sinh sống định cư ở nước ngoài, ước tính có khoảng 300.000 người được đào tạo ở trình độ đại học và công nhân kỹ thuật bậc cao, có kiến thức cập nhật về khoa học - công nghệ, về quản lý kinh tế. Trong đó nhiều người đang làm việc ở những vị trí quan trọng tại các viện nghiên cứu, trường đại học, bệnh viện, công ty kinh doanh của các nước và tổ chức quốc tế.
Tiềm lực khoa học - công nghệ của các thế hệ NVNONN không ngừng được nâng cao, trong đó một thế hệ trí thức mới người gốc Việt đang hình thành và phát triển, nhất là ở các nước Bắc Mỹ, Tây Âu và Châu Đại dương. Đội ngũ này tập trung ở nhiều lĩnh vực khoa học chuyên ngành và kinh tế mũi nhọn như tin học, viễn thông, điện tử, vật liệu mới, chế tạo máy, điều khiển học, sinh học, quản lý kinh tế, ngân hàng, chứng khoán...
Thế mạnh của đội ngũ trí thức NVNONN là được đào luyện, làm việc trong môi trường khoa học - công nghệ tiên tiến và hiện đại, tiếp cận và nắm bắt được phương pháp quản lý kinh tế vĩ mô và chuyên ngành. Họ có khả năng phát kiến sáng tạo, có năng lực tổng hợp thông tin, tư vấn và tạo dựng mối quan hệ với các cơ sở khoa học, kinh tế ở nước sở tại. Từ trước đến nay, đội ngũ trí thức kiều bào vẫn được các cơ quan chức năng trong nước đánh giá là thế mạnh của cộng đồng, là một nguồn lực có thể góp phần tích cực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Khu vực Tây Âu và Bắc Âu: tại Pháp có khoảng 40.000 trí thức và chuyên gia lành nghề; một số đang giữ vị trí quản lý điều hành, tập trung ở các lĩnh vực điện tử, kỹ nghệ giấy in, hóa học, năng lượng, khai thác dầu khí, kiến trúc, toán máy tính, nông sinh, chế biến thực phẩm, y, dược, tài chính...
Tại Mỹ, đội ngũ trí thức người Việt khá đông đảo, ước tính có khoảng 150.000 người có bằng đại học hoặc trên đại học. Đặc biệt, đội ngũ trí thức trẻ, có nhiều tiềm năng, tập trung chủ yếu trong các ngành khoa học và kinh tế mũi nhọn như cơ khí chế tạo, vật liệu mới, tin học viễn thông, vũ trụ, y học, sinh học, quản lý kinh tế, chứng khoán. Hiện có hơn 10.000 chuyên gia, kỹ sư tin học, kỹ thuật viên cao cấp làm việc tại Thung lũng Silicon (San José); 150 người làm việc trong Ngân hàng Thế giới...
Tại Canada, có khoảng 2.000 trí thức, trong đó khoảng 20 người có học hàm cao đang nghiên cứu và giảng dạy ở các trường đại học nổi tiếng của Canada. Trí thức kiều bào tại nước này được đào tạo có hệ thống, làm việc trong môi trường tiên tiến, hiện đại, có chuyên môn trong các ngành kinh tế mũi nhọn như viễn thông, tin học, điện tử, môi trường, sinh học...
Tại Australia, có khoảng 7.000 trí thức, trong đó tỷ lệ giáo sư, tiến sỹ, phó tiến sỹ chiếm 0,5%. Tại Nhật, có khoảng 80 trí thức trong các ngành kinh tế, hóa sinh dược, nông lâm thủy sản, điện tử, tin học, cơ khí, xã hội học...
Tại Đông Âu và Liên Bang Nga, khoảng 4000 người có trình độ đại học trở lên (riêng Nga có khoảng 2.500), trong đó có 500 giáo sư, tiến sỹ, phó tiến sỹ.
Trong những năm gần đây, trí thức người NVNONN về hợp tác với trong nước với nhiều hình thức: giảng dạy, tham gia đề tài nghiên cứu; môi giới đưa chuyên gia nước ngoài vào hợp tác với trong nước; quyên góp học bổng khuyến khích tài năng trẻ; kết hợp hoạt động sản xuất kinh doanh với chuyển giao công nghệ; tham gia các chương trình hợp tác quốc tế của Việt Nam. Hàng năm có khoảng 200 lượt chuyên gia, trí thức NVNONN được các tổ chức, cơ quan trong nước mời về làm việc.
Theo thống kê, số chuyên gia, trí thức NVNONN về làm việc hợp tác với cơ quan, tổ chức trong nước cho thấy: đa số NVNONN về nước hợp tác, làm việc thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo, nghiên cứu, số ít làm quản lý. Các chuyên gia, trí thức NVNONN về nước làm việc theo hình thức ngắn ngày và tự chịu mọi chi phí; quan hệ chủ yếu với các cơ quan, trường viện thuộc khối nhà nước, số ít về dưới hình thức tham gia các chương trình hợp tác song phương.
- Đa phần những chuyên gia, trí thức NVNONN về làm việc, hợp tác với các cơ quan, tổ chức trong nước thuộc thế hệ thứ nhất.
- Phần lớn các chuyên gia, trí thức NVNONN về làm việc, hợp tác với các cơ quan, đơn vị trong nước là từ các nước phát triển:
- Từ Mỹ chiếm 30.31%;
- Từ Pháp chiếm 19%;
- Từ Úc chiếm 12,23 % ;
- Từ Canada chiếm 7.97 %;
- Và từ các nước khác.
Số lượt chuyên gia trí thức NVNONN về làm việc với các cơ quan quản lý Nhà nước chiếm đến 55%; số lượt trí thức về nước tham gia giảng dạy và hợp tác nghiên cứu ở các trường đại học, viện nghiên cứu chiếm khoảng 45%.
Nhiều trí thức NVNONN đã đạt được những thành tựu trong lĩnh vực giảng dạy và nghiên cứu khoa học, được giới khoa học quốc tế công nhận. Bằng uy tín và ảnh hưởng của mình, các nhà khoa học NVNONN đã góp phần tạo dựng mối quan hệ hợp tác khoa học giữa Việt Nam với các tổ chức khoa học quốc tế. Nhiều chuyên gia, trí thức NVNONN có thành tích đóng góp xuất sắc với đất nước đã được Nhà nước khen thưởng, tôn vinh.
Một số hội nghị chuyên đề đã nhận được sự tham gia, đóng góp có hiệu quả của các chuyên gia trí thức NVNONN:
Hội nghị tư vấn chuyên đề về giáo dục đại học ở Việt Nam với gần 100 giáo sư, tiến sĩ NVNONN tham dự đã tập trung vào một số nội dung: chức năng, nhiệm vụ và mục tiêu của giáo dục đại học; hệ thống giáo dục đại học; cơ cấu trình độ, phân bố mạng lưới các trường trên lãnh thổ; sự quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo với hệ thống; nâng cao chất lượng và mở rộng quy mô đào tạo; gắn giảng dạy và nghiên cứu với phát triển kinh tế - xã hội; huy động hợp tác quốc tế và chuyên gia NVNONN vào công cuộc cải cách giáo dục.
Hội nghị phát triển công nghệ sinh học ở Việt Nam theo chuyên đề: những vấn đề chung về công nghệ sinh học; công nghệ sinh học trong lĩnh vực nông, lâm ngư nghiệp; công nghệ vi sinh trong chế biến thực phẩm; công nghệ vi sinh trong lĩnh vực y tế. Các chuyên gia đã có ý kiến đóng góp cho chương trình phát triển công nghệ sinh học Việt Nam đến năm 2010 và tư vấn những lĩnh vực Việt Nam nên lựa chọn.
Thời gian qua, cùng với sự đóng góp theo khả năng của các cá nhân kiều bào đối với đất nước, nhiều tổ chức đã được thành lập nhằm tập hợp, quy tụ chuyên gia, trí thức NVNONN cùng trao đổi thông tin, kinh nghiệm liên quan đến các lĩnh vực khoa học, qua đó có những đóng góp cụ thể, thiết thực đối với đất nước đồng thời góp phần làm cầu nối giữa trí thức khoa học và kỹ thuật ở ngoài nước với trong nước, giữa các trung tâm nghiên cứu của thế giới với các tổ chức khoa học ở trong nước:
- Tổ chức Vietnamese Strategic Ventures Network - mạng lưới đầu tư chiến lược Việt (VSVN) được thành lập năm 2002, là một tổ chức của kiều bào tại Hoa Kỳ, quy tụ tới 1500 thành viên là những doanh nhân, trí thức, đặc biệt có nhiều trí thức mong muốn hợp tác với trong nước về giáo dục và đào tạo. Năm 2006, VSVN đã sưu tập và gửi 18.000 cuốn tài liệu khoa học - kỹ thuật tặng Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội và một số đại học khác. Đầu tháng 8/2007, VSVN đã tổ chức hội thảo về cơ hội đầu tư tại Việt Nam, với mục tiêu là “nối mạng” các doanh nghiệp, các nhà đầu tư Việt kiều tại Mỹ thảo luận về những mô hình kinh doanh tại Việt Nam, các xu hướng công nghệ và những điểm đến của dòng vốn vào Việt Nam.
- “Câu lạc bộ Khoa học kỹ thuật NVNONN thành phố Hồ Chí Minh” được thành lập vào tháng 12/2005, đã có hơn 160 trí thức kiều bào đăng ký hội viên. Một số chương trình đang được Câu lạc bộ triển khai tích cực là:
+ Hỗ trợ đại học quốc gia thành phố Hồ Chí Minh xây dựng và vận hành Trung tâm Vi mạch.
+ Xây dựng “Trung tâm tư vấn, đào tạo nghiên cứu và ứng dụng thành tựu khoa học của NVNONN.
+ Hỗ trợ đề án Viện Tính toán của Thành phố.
+ Khuyến khích thành viên câu lạc bộ tham gia dịch sách, viết sách.
+ Hình thành chương trình đào tạo qua mạng…
Tuy nhiên, đóng góp của chuyên gia, trí thức NVNONN với đất nước còn rất hạn chế so với khả năng và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Điều này có nhiều nguyên nhân, trong đó có phần quan trọng do chưa có đầu mối chỉ đạo đủ thẩm quyền, kinh phí và hệ thống phối hợp thông tin, trao đổi, hướng dẫn trí thức kiều bào về làm việc còn nhiều hạn chế; trong nước chưa có môi trường thực sự mang tính thị trường cho tri thức, chất xám phát triển; các bộ, ngành, địa phương chưa có những đặt hàng thiết thực cũng như chính sách trọng dụng trí thức NVNONN.
Xuất phát từ chủ trương của Đảng và Nhà nước khẳng định NVNONN là một nguồn lực của đất nước Việt Nam, theo tinh thần Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị về công tác đối với người NVNONN, Chính phủ và các cơ quan chức năng đang từng bước xây dựng và hoàn thiện các chính sách nhằm động viên, khuyến khích trí thức NVNONN đóng góp vào phát triển đất nước; mở rộng hợp tác, thu hút, sử dụng chuyên gia trí thức NVNONN tham gia công việc ở trong nước, làm việc cho các chương trình, dự án hợp tác đa phương của Việt Nam với nước ngoài, làm tư vấn và cầu nối trong quan hệ giữa Việt Nam với đối tác nước ngoài. Chúng ta hy vọng trong thời gian tới, nguồn lực của NVNONN sẽ được huy động có hiệu quả, góp phần tích cực vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước.
Nguyễn Thanh Sơn
