Khiêng cáng lấy vợ con quan

Một hôm ra đường gặp võng quan trấn thủ Kinh Bắc trẩy qua, sau võng quan lại có võng tiểu thư. Thoáng thấy tiểu thư có nhan sắc diễm lệ, trạng Ngọt mê lắm mới năn nỉ với phu cáng cho mình được khiêng thay để được ngắm nghía dung nhan.

Về nhà, trạng Ngọt đòi mẹ phải đến hỏi tiểu thư ấy làm vợ. Bà mẹ sợ không dám đi, sau vì thương con nên cũng đánh liều. Khi đó nhà Hứa nghèo lắm.

Tới dinh quan, bà bẩm hết sự tình và nói rõ nỗi gàn dở của con. Quan nghe xong cười bảo: “Đã vậy, bà gọi nó đến đây ta xem học hành ra sao, nếu quả có tài, ta gả tiểu thư cho”.

Bà mẹ về bảo con đến hầu quan ngay. Quan thấy Hứa không có gì xuất sắc, người thì đen mà lùn, duy chỉ có đôi mắt là khác thường. Tuy nhiên, hỏi đến sách vở thì Hứa đối đáp rất trôi chảy, vì thế quan cho lưu lại ở trong dinh ăn học, hẹn hễ đỗ thì nhất định sẽ gả tiểu thư cho.

Năm sau, gặp khoa thi Hương, Hứa đỗ Thủ khoa. Quan liền y hẹn cho làm lễ thanh thân.

Nhưng tới khi làm lễ hợp cẩn, thì tiểu thư vì đã biết Hứa là anh chàng khiêng cáng trước, lại thêm người đen lùn xấu xí nên chưa ưng lắm, sai người hầu cầm thiếp ra bảo rằng: “Cô tôi có một vế câu đối nếu quan tân khoa đối được thì hãy xin làm lễ”.
Câu ấy như sau:

- Ốc lậu nguyệt xuyên hình như kê noãn, tam tam tứ tứ.
Nghĩa là:
Nhà thủng bóng trăng dọi xuống lốm đốm từng khoanh như trứng gà.

Hứa Tam Tỉnh nghĩ mãi không sao đối được, vừa bực mình vừa thẹn công dùi mài bấy lâu, liền bỏ ra bờ sông định tự tử cho khỏi nhục. Khi tới sông, tình cờ trông thấy bóng trăng dãi trên mặt nước muôn ngàn lớp sóng bạc dập dềnh, Hứa bỗng nảy tứ thơ, quay ngay về phòng đối rằng:

- Giang trường phong lộng, thế tự long lân, điệp điệp trùng trùng.

Nghĩa là:

Sông dài gió lộng, trùng trùng điệp điệp như vảy rồng

Tiểu thư xem xong chịu cho là hay, cho mời Hứa vào làm lễ hợp cẩn.
Hôm sau, tiểu thư lại đem câu đối ấy trình cha, quan trấn thủ bảo cứ khảu khí này thì anh ta còn có thể đỗ Trạng nguyên. Về sau Hứa đỗ đầu thật nhưng chỉ vì xấu xí mà phải đành xuống hàng thứ hai (Bảng nhãn) và đứng sau trạng Me.

(Theo Đăng Khoa lục sưu giảng)