Sáng mãi tấm gương Anh hùng Lý Tự Trọng

Người học trò thiếu niên của Bác

Hơn 100 năm trước, những người Việt yêu nước theo phong trào Quang Phục Hội đã phải di tản sang Xiêm La, tức Thái Lan ngày nay, để tránh sự truy sát của kẻ thù và nuôi chí phục thù.

Bản Mạy, một bản làng thuộc biên giới Lào, Thái Lan, là nơi Lý Tự Trọng ra đời. Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, con trai cụ Lê Khoan (tức Lê Hữu Đạt) quê ở làng Việt Xuyên, Thạch Hà, Hà Tĩnh và cụ Nguyễn Thị Sờm, quê ở huyện Can Lộc, Hà Tĩnh. Do không chịu nổi cảnh áp bức, bóc lột của thực dân phong kiến, cụ Khoan đã cùng bà con rời quê hương sang Thái Lan sinh sống và tham gia hoạt động yêu nước. Lê Hữu Trọng được đi học văn hóa tại ngôi trường trong Trại Cày do sỹ phu yêu nước Đặng Thúc Hứa tổ chức. Lê Hữu Trọng là người thông minh, tiếp thu kiến thức rất nhanh và đặc biệt say mê văn thơ yêu nước.

Lê Hữu Trọng và ba người bạn được Bác Hồ - hồi đó đang hoạt động cách mạng ở Thái Lan với bí danh Thầu Chín - thu nhận, dìu dắt đưa lên Xiêng Mày, một tỉnh hẻo lánh ở miền bắc nước này và được gửi vào học tại một trường tư thục do một Hoa kiều tiến bộ mở.

Sau hai năm, tốp học sinh bốn người này học xong bậc tiểu học. Các em không chỉ biết thêm chữ Hán, mà còn thông thạo tiếng Hoa. Năm 1926, bốn em tiếp tục sang Quảng Châu, thủ phủ của tỉnh Quảng Ðông, Trung Quốc, để gặp lại Bác Hồ, lúc này mang bí danh Lý Thụy, đang hoạt động tại đây. Bác Hồ đã gửi bốn em học tiếp tại Trường trung học Tôn Trung Sơn rồi sau đó vào học một lớp tập huấn chính trị mang tên Nguyễn Ái Quốc ở Quảng Châu, nhằm đào tạo nguồn cán bộ tương lai cho Cách mạng Việt Nam. Tại Quảng Châu, Lê Hữu Trọng được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc lúc này đang hoạt động tại Quảng Châu với bí danh Lý Thụy đã nhận Lê Hữu Trọng là con nuôi và cùng nhau thuê một nơi ở ổn định tại Quảng Châu để hoạt động. Lý Thụy vẫn để anh mang tên Trọng, chỉ đổi họ, thay chữ đệm. Và Lê Hữu Trọng mang tên mới Lý Tự Trọng từ đó.

Nguyễn Ái Quốc rất quý Lý Tự Trọng về tư chất thông minh, có năng khiếu về ngoại ngữ. Ngoài tiếng Thái Lan, anh còn nói được tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Hoa. Trong công việc, Lý Tự Trọng rất hăng hái nhiệt tình, ham học hỏi, ham hiểu biết, nhận nhiệm vụ gì cũng hoàn thành. Mùa Thu năm 1929, Nguyễn Ái Quốc cử Lý Tự Trọng về nước để hoạt động tuyên truyền cách mạng và chuẩn bị thành lập Ðoàn Thanh niên Cộng sản Việt Nam.

Về Sài Gòn, với bí danh là Trọng Con, anh xin làm công nhân nhặt than tại Bến Nhà Rồng. Lúc cơ quan Trung ương Đảng chuyển vào Sài Gòn, nhiệm vụ của Lý Tự Trọng vô cùng nặng nề: vừa làm giao thông liên lạc giữa cơ sở Đảng trên tàu quốc tế với Xứ uỷ Nam Kỳ, vừa làm nhiệm vụ liên lạc giữa Xứ uỷ Nam Kỳ với các cấp bộ Đảng ở Sài Gòn - Chợ Lớn. Để chuẩn bị cho việc thành lập Ðoàn Thanh niên Cộng sản Việt Nam, Trung ương Đảng giao nhiệm vụ cho Lý Tự Trọng nghiên cứu tình hình thanh niên ở Sài Gòn- Chợ Lớn. Anh đã hoàn thành tốt nhiệm vụ cấp trên giao mặc dù công việc hết sức nặng nề.

Người anh hùng của dân tộc

Lý Tự Trọng bị thực dân Pháp bắt, hết tra tấn lại dụ dỗ, nhưng vẫn một lòng trung thành với Cách mạng. Giam cầm, tra tấn ở trại giam Sài Gòn một thời gian không thu được kết quả, thực dân Pháp điên cuồng đưa người thanh niên chưa đầy 18 tuổi ra tòa xử án và kết án tử hình.Nhân dịp kỷ niệm một năm cuộc Khởi nghĩa Yên Bái, Xứ ủy Nam Kỳ quyết định tổ chức một đợt tuyên truyền tố cáo tội ác của thực dân Pháp và kêu gọi quần chúng đấu tranh. Ngày 08/02/1931, các chiến sỹ cách mạng tổ chức một cuộc mít-tinh chớp nhoáng, cờ đỏ búa liềm giương cao, đồng chí Phan Bôi đứng lên diễn thuyết kêu gọi quần chúng đánh đổ thực dân Pháp. Giữa lúc ấy tên thanh tra mật thám Pháp Le Grand và bọn cảnh sát đi cùng ập tới. Không còn cách nào khác, Lý Tự Trọng đã rút súng bắn chết tên thanh tra mật thám cứu thoát Phan Bôi.

Đứng trước cái chết, Lý Tự Trọng không hề run sợ, mà dõng dạc nói: "Tôi hành động không phải là không suy nghĩ. Tôi hiểu việc tôi làm. Tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ có thể là con đường cách mạng và không thể là con đường nào khác. Tôi tin rằng nếu các ông suy nghĩ kĩ thì các ông cũng cần phải giải phóng dân tộc, giải phóng những người cần lao như tôi". Câu nói cuối cùng của anh hùng 17 tuổi Lý Tự Trọng đã trở thành châm ngôn sống của nhiều thế hệ thanh niên lúc bấy giờ, làm bừng lên ngọn lửa yêu nước, ngọn lửa cách mạng truyền đi, thắp sáng những trái tim yêu nước của thanh niên thời đó.

Lý Tự Trọng yêu đất nước, yêu đồng bào, đồng chí của mình, anh càng yêu cuộc sống, sống trọn vẹn những năm tháng ngắn ngủi của đời mình không hề lãng phí, không để mầm bi quan len lỏi vào tâm hồn mình mặc dù biết mình sắp bị giặc đem hành hình. Thực dân tìm cách lung lạc ý chí gang thép của anh, nhưng tất cả những lời dụ dỗ của chúng đều bị anh đánh bại.

Cuối cùng, ngày 21/11/1931, nhà cầm quyền thực dân đã hèn hạ dựng máy chém ngay tại khám lớn Sài Gòn và bí mật mang anh ra hành quyết. Lý Tự Trọng đã hiên ngang bước lên máy chém, mấy lần gọi "Việt Nam" thân yêu và hát vang bài Quốc tế ca.

Ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng anh đã để lại cho các thế hệ thanh niên Việt Nam một di sản quý giá, đó chính là lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm và nhiệt huyết tuổi trẻ. Kể từ đó, tên anh đã đi vào lịch sử, trở thành tấm gương sáng chói cho lớp lớp thanh niên Việt Nam sau này học tập và noi gương.

 Thanh Thủy (tổng hợp)